Khóa học cùng chuyên gia

Vận đơn Bill of Lading (B/L) là gì?

Vận đơn đường biển = Bill of Lading = B/L là chứng từ vận tải do hãng tàu phát hàng cho người xuất khẩu sau khi người này đã giao hàng lên tàu hoặc hàng mới chỉ được nhận để chở.

MỤC LỤC

    Trong phương thức thuê tàu chợ, chứng từ vận tải quan trọng nhất là Vận đơn đường biển.

    Tìm hiểu về chứng từ này sẽ giúp chúng ta hiểu được phương thưc thuê tàu chợ một cách rõ ràng hơn.

    1. Khái niệm

    Vận đơn đường biển = Bill of Lading = B/L là chứng từ vận tải do hãng tàu phát hàng cho người xuất khẩu sau khi người này đã giao hàng lên tàu hoặc hàng mới chỉ được nhận để chở.

     van don Bill of Lading (B/L)

    Ảnh: Vận đơn Bill of Lading (B/L)

    2. Chức năng của vận đơn

    Vận đơn đường biển có 03 chức năng:

    Vận đơn là một biên lai nhận hàng:

    Tức là hãng tàu nhận hàng của người XK để chở nên họ phải giao biên nhận cho người xuất khẩu. Theo cách hiểu như vậy, vận đơn cũng chính là một biên nhận cho việc giao/nhận hàng.

    Vận đơn là bằng chứng xác nhận hợp đồng vận tải:

    Trong phương thức thuê tàu chợ, thật chất không có một hợp đồng hoàn chỉnh/công bằng giữa người thuê tàu và hãng tàu. Chỉ có, ở mặt sau của vận đơn, hãng tàu nêu ra những quy định có liên quan đến vận chuyển do hãng tàu in sẵn, người thuê tàu hầu như không có quyền bổ sung hay sửa đổi mà chấp nhận các điều khoản này một cách hiển nhiên. Dù là hãng tàu tự ý quy định, nhưng thường nội dung của nó phù hợp với quy định của các công ước, tập quán quốc tế vận chuyển hàng hoá bằng đường biển nên “quyền lực” thường nằm trong tay hãng tàu. Mặt sau này ghi chữ chi chít và cũng ít khi nào chủ hàng đọc đến.

    Vận đơn là một chứng từ sở hữu hàng hoá.

    Do vậy, vận đơn là một chứng từ có giá trị, vận đơn gốc có thể được chuyển nhượng/sang tay qua nhiều lần. Người nào giữ vận đơn, người đó có quyền sở hữu lô hàng.

    Đây là chức năng quan trọng nhất của vận đơn. Khiến nó khác biệt so với các chứng từ vận tải khác. Chỉ có vận đơn đường biển gốc mới là chứng từ có giá, có thể chuyển nhượng/sang tay được.

    3. Nội dung của một vận đơn:

    • Bên phát hành vận đơn:

    Là hãng tàu hoặc là fowader;

    Thể hiện ở đâu phần header/footer của vận đơn và ở phần chữ ký trên B/L

    • Tên/loại B/L

    • Số Booking: Là số của Booking đặt chỗ trên tàu. Đôi khi, không có mục này.

    • Số của B/L: Số của B/L này do hãng tàu đặt

    • Shipper: Tên của người gửi hàng

    Là người gửi hàng cho hãng tàu để hãng tàu chở hàng;

    Người này là người XK, (hoặc có giấy phép xuất khẩu). Ví dụ Trader ở VN mua gạo của Supplier ở VN để ký hợp đồng bán cho Customer ở Hong Kong. Trader này không có giấy phép XK, nên shipper trên B/L phải là tên của supplier. Khi đó, trên mục này người Customer thường muốn có để kèm tên của Trader để thêm trách nhiệm của Trader, mục này sẽ có thêm dòng chữ: Care of [tên của Trader] hay C/O: [tên của Trader].

    Trong trường hợp có sự xuất hiện của Master B/L và gửi hàng có FWD thì Shipper là công ty FWD đầu xuất;

    Ghi mục này phải ghi đầy đủ 4 nội dung: tên công ty; địa chỉ, số điện thoại, số fax.

    • Consignee: Tên của người nhận hàng

    Tên của người mua, người nhập khẩu. Tuỳ mục đích sử dụng loại B/L nào của hai bên mua bán mà mục này sẽ có thể được ghi thành những trường hợp sau đây:

    • Để trống, không ghi gì cả

    • Ghi tên đầy đủ của Consignee.

    • To order/To order of Shipper

    • To order of [tên ngân hàng Mở L/C]

    • To order of [tên của consignee]

    Người đọc sẽ hiểu rõ những cách gì này trong phần phân loại vận đơn.

    Khi ghi phải ghi đầy đủ 4 nội dung: tên công ty; địa chỉ, số điện thoại, số fax. Thông thường, shipper/người XK nên cho số fax và giấu số điện thoại của consignee đi để tránh để lộ thông tin khách hàng. Hàng đến thì hãng tàu có thể báo cho người mua bằng cách Fax hoặc email Thông báo hàng đến.

    • Notify party: Bên được thông báo

    Là bên mà hãng tàu sẽ gửi Thông báo hàng đến khi hàng đến cảng đích

    Phụ thuộc vào Consignee là ai thì ở mục này sẽ ghi khác đi tuỳ từng trường hợp. Xem phần kế trên để hiểu cách ghi tương ứng dưới đây:

    • Để trống, không ghi gì cả

    • Ghi dòng “Same as consignee”

    • Ghi tên của người sẽ nhận lô hàng này/người NK

    Khi ghi phải ghi đầy đủ 4 nội dung: tên công ty; địa chỉ, số điện thoại, số fax.

    •  Tên tàu – số chuyến

    Nam of Vessel/Voyage No = Mother vessel/Voyage No. = MV/Voy. No. = Carriage by/Voyage No.

    Là tàu vận chuyển lô hàng này trên biển.

    Ghi tên tàu và số hiệu chuyến tàu.

    Chặng này là chặng vận tải chính nên người ta gọi thuật ngữ đó là Carriage

    • Cảng bốc hàng

    Port of loading = POL = Charging port

    Ghi tên của cảng bốc hàng

    • Cảng dỡ hàng

    Port of discharging = POD = Unloading Port

    Ghi tên của cảng dỡ hàng

    • Pre-carriage

    Nếu chủ hàng đồng thời thuê luôn hãng tàu vận chuyển containers trong nội địa nước xuất từ xưởng người XK ra đến cảng thì trên B/L thêm mục này.

    Mục này sẽ ghi tên và số hiệu của phương tiện vận chuyển đó.

    • Place of receipt = Place of pick-up

    Nếu có vận chuyển nội địa, thì phải ghi lấy hàng từ nơi nào. Thường đó là địa chỉ của xưởng người XK.

    • On-carriage

    Nếu chủ hàng đồng thời thuê luôn hãng tàu vận chuyển containers trong nội địa nước nhập từ cảng đến về kho người NK thì trên B/L thêm mục này.

    Mục này sẽ ghi tên và số hiệu của phương tiện vận chuyển đó.

    • Place of delivery = Final Destination

    Nếu có vận chuyển nội địa, thì phải ghi giao hàng đến đâu. Thường đó là địa chỉ của xưởng người NK.

    • Container No. and Seal No. (Marks and Numbers)

    Mục này ghi số của cont và số của seal (marks and number: có nghĩa là phải ghi đủ phần chữ và phần số).

    Có bao nhiêu cont thì ghi đủ bấy nhiêu cont.

    Ghi số cont trên/trước, số seal dưới/sau ngay liền cạnh;

    Nếu là hàng lẻ (vài pallets) thì có thể có/không có số của pallets.

    • Number of containers or pakages

    Ghi số lượng của containers hay số lượng của kiện hàng (pallets)

    Loại containers cũng thường được nêu trong mục này.

    • Description of goods

    Ghi tên của hàng hoá

    Có khi có ghi vài dòng sơ bộ/ngắn gọn về cách đóng gói (nếu đóng bằng carton/bags thì phải ghi rõ tổng là mấy cartons/bags) hay chất lượng, quy cách…

    Ghi net weight = NW của hàng

    Gần như luôn luôn có dòng dữ: “Shipper’s load, count and seal” và/hoặc “said to contain = STC”. Câu này nhằm bảo vệ quyền lợi của hãng tàu. Có nghĩa là việc chất hàng lên container, đếm hàng và đóng seal lại là do chủ hàng tiến hành, hãng tàu không chịu trách nhiệm khi hàng có thiệt hại xảy ra. Rất nhiều trường hợp, trong thực tế, hư hại của hàng hoá là do hãng tàu gây ra. Hãng tàu sẽ dùng câu này để chối bỏ trách nhiệm. Chủ hàng cần xuất trình đầy đủ các bằng chứng để hãng tàu phải chịu trách nhiệm liên quan đến việc hư hại này và đền bù thiệt hại. Chủ hàng nên xuất trình giấy tờ để chứng minh theo nguyên tắc, nếu người gửi hàng và người nhận hàng không gây ra hư hỏng thì người vận chuyển là người phải chịu trách nhiệm cho hư hỏng này chứ không thể có ai khác. Nếu hư hại đó là do các bên liên quan khác gây ra, thì hãng tàu phải là người chịu trách nhiệm liên lạc và giải quyết thiệt hại gây ra. Xem thêm ở phần tình huống.

    • Measurement and Gross Weight

    Measurement là tổng thể tích của lô hàng. Tính bằng CBM = cubic metre = mét khối

    Gross weight là trọng lượng cả bì của lô hàng. Tính bằng Kgs = kí lô gram = không tính bằng tấn.

    • Freight Collect/Freight Prepaid

    Dịch là cước trả trước/Cước trả sau hay Cước thu ở đầu cảng bốc/Cước thu ở đầu cảng dỡ.

    Thông thường, nếu điều kiện bán hàng là nhóm E, F thì trên B/L ghi là Freight Collect; ngược lại nếu điều kiện bán hàng là nhóm C,D thì thì trên B/L thường ghi là Freight Prepaid. Vì sao?

    Đứng ở góc độ lợi ích của hãng tàu, hãng tàu muốn tránh rủi ro bị nợ cước không đòi được:

    Nếu điều kiện bán hàng là nhóm C, D, người XK là người thuê tàu, người XK là người trả tiền cước - freight. Hãng tàu thường phải thu cước trước. Vì nếu hàng đến cảng đích mà tiền cước chưa được trả, hãng tàu muốn giữ hàng lại thì không thể được, vì chỉ cần người NK xuất trình B/L hợp lệ thì họ lấy được hàng. Người bán là người thuê tàu, nên hãng tàu phải giải quyết chuyện nợ cước với người XK.

    Nếu điều kiện bán hàng là nhóm E, F thì người NK là người thuê tàu, người NK là người trả tiền cước - freight. Hãng tàu thường sẽ chấp nhận thu cước sau (đợi hàng đến cảng đích rồi thu cước). Và nếu hàng đến cảng đích mà tiền cước chưa được trả, hãng tàu sẽ giữ hàng lại, khi nào người NK trả tiền cước mới thả hàng ra.

    Tuy nhiên, trong thực tế, nếu người XK là khách hàng VIP/truyền thống thì hãng tàu sẵn sàng cho người XK công nợ trả chậm tiền cước. Khi đó hãng tàu thể hiện trên B/L là Freight Collect. Là một người NK, trong lần đầu làm ăn, nếu mua bán theo điều kiện người XK phải thuê tàu (nhóm C, D), thì nên yêu cầu người bán phải có được B/L ghi rõ là Freight Prepaid.

    • Freight payable

    Đi kèm mục Freight Preaid/Collect thì có mục Freight payable.

    Nơi mà cước được trả. Người XK trả cước Prepaid thì ghi tên thành phố/tên nước xuất. Người mua trả cước Collect thì ghi tên thành phố/tên nước nhập

    • Place and date of issue: Nơi và ngày phát hành vận đơn

    Nơi: tên nước xuất

    Ngày: thường thì ngay ngày tàu chạy, hoặc trễ hơn một ngày.

    • Laden on board date hay Shipped on Board date

    Laden on board date: Ngày xếp hàng lên tàu; chưa chắc/không phải là ngày tàu rời đi.

    Shipped on board date: Ngày tàu chạy/rời khỏi cảng bốc.

    Trên B/L có ghi một trong hai cụm từ này đó được gọi là On borad B/L.

    Trong thực tế, sẽ có 02 trường hợp hãng tàu sẽ ghi trên B/L như sau:

    Chỉ ghi ngày phát hành vận đơn.

    Trong vận chuyển hàng bằng container, theo cách hiểu thông thường, người XK sẽ giao hàng ở bãi CY hay CFS của hãng tàu. Hãng tàu sẽ nhận hàng để chở ở bãi CY đấy và hãng tàu chỉ cấp loại vận đơn nhận để xếp lên tàu (Received for Shipment B/L) hay nhận để chở (Received for Carriage or Taken in Charge). Trên B/L lúc này chỉ có ngày phát hành vận đơn mà không có ngày Laden on board hay Shipped on Board.

    Khi đó, ngày phát hành B/L sẽ được hiểu là ngày giao hàng (Delivery date = ETD = Estimated time of departure mà hai bên mua/bán đã thoả thuận trong hợp đồng mua bán).

    Trong trường hợp này, nếu thanh toán bằng L/C và L/C yêu cầu B/L phải là Laden on board B/L hay Shipped on board B/L, người XK muốn chứng từ phù hợp với yêu cầu của L/C (ngày cấp vận đơn sẽ trở thành ngày giao hàng như quy định trong L/C và hợp đồng mua bán) thì người XK phải yêu cầu hãng tàu thêm dòng chữ “Đã xếp lên tàu ngày…tháng… năm…: shipped (or laden) on board date…” và ký đóng dấu vào dòng chữ này, từ đó nó sẽ trở thành vận đơn hàng đã xếp lên tàu và có thể thanh toán được theo quy định trong L/C và hợp đồng mua bán. 

    Ngày phát hành vận đơn + Laden on board date/Shipped on board date

    Để tránh những rắc rối thế này, đa phần hiện nay các hãng tàu đều có ghi đủ hai mục là ngày phát hành Issue Date và Laden on board date/Shipped on board date.

    Nếu vận đơn ghi Ngày On board trước ngày Phát hành => Vận đơn sai tính pháp lý. Nên yêu cầu ký phát lại.

    Nếu vận đơn ghi Ngày Shipped on board/Laden on board sau ngày Phát hành => Ngày giao hàng được hiểu là ngày Shipped on board/Laden on board.

    • Đóng dấu và ký tên của hãng tàu

    Mục này sẽ có các trường hợp ghi như sau:

    • Người chuyên chở-hãng tàu ký phát, thì sau chữ ký của hãng tàu phải thể hiện dòng chữ “As the carrier” hoặc tương đương

    • Thuyền trưởng ký phát, thì sau chữ ký của thuyền trưởng phải thể hiện dòng chữ “As the Master” hoặc tương đương

    • Đại lý của hãng tàu ký phát (FWD) thì sau chữ ký của FWD phải thể hiện dòng chữ “As agent for the carrier”.

    Người thay mặt thuyền trưởng ký thì sau chữ ký của người này phải thể hiện dòng chữ “On behalf of Mr. Jonh Herry, as the master”.

    4. Quy trình lưu chuyển căn bản của một vận đơn

    • Người XK sau khi làm hàng theo hợp đồng ký với người NK hoặc theo như L/C quy định thì giao hàng cho hãng tàu.

    • Hãng tàu đầu xuất sẽ phát hành Vận đơn đường biển giao cho người XK

    • Hãng tàu chở hàng đi bằng đường biển

    • Người XK sẽ gửi vận đơn này (cùng với bộ chứng từ của lô hàng) theo đường bay cho người NK.

    • Hàng đến. Hãng tàu đầu nhập sẽ gửi Thông báo hàng đến đến cho người NK báo hàng đã đến.

    • Người NK sẽ cầm vận đơn gốc lên Văn phòng của hãng tàu đó ở nước nhập khẩu để lấy Lệnh Giao hàng sau đó ra cảng làm thủ tục hải quan nhập khẩu và lấy hàng.

    ​​​Bài viết độc quyền của tác giả: Ths. Lê Sài Gòn - Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Tư vấn Xuất Nhập khẩu Sài Gòn - SIMEX

    Mọi chi tiết về Khóa họcGiảng viên và Lịch khai giảng, vui lòng tham khảo tại www.simex.edu.vn hoặc Hotline 0327567988 để được tư vấn Chuyên môn và tư vấn Khóa học xuất nhập khẩu miễn phí.

    LÊ SÀI GÒN
    NCS Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh Quốc tế

    "Khi giảng dạy, tôi thường chia sẻ những điều tôi từng làm sai và lỗi lầm trong công việc và sự nghiệp, còn những cái đúng, đã có sách vở."

    BẠN ĐANG PHÂN VÂN LỰA CHỌN KHOÁ HỌC?

    Zalo tư vấn chat Simex Gọi tư vấn chat Simex Tư vấn 24/07 Zalo tư vấn chat Simex