Ngày 15/05/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 169/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Theo quy định, Nghị định sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2026, tạo nên khung pháp lý mới đối với hoạt động quản lý và xử lý vi phạm trong lĩnh vực hải quan tại Việt Nam.
Nghị định được ban hành trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng phát triển mạnh mẽ, cùng với yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý hải quan, tăng cường tính tuân thủ của doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu.
Phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến cộng đồng doanh nghiệp
Theo nội dung Nghị định, các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan được điều chỉnh bao gồm:
- Vi phạm các quy định về thủ tục hải quan.
- Vi phạm quy định về kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan.
- Vi phạm quy định về quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
- Các hành vi vi phạm khác có liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu theo quy định của pháp luật.
Như vậy, gần như toàn bộ các hoạt động liên quan đến khai báo hải quan, quản lý chứng từ, quản lý thuế, kiểm tra sau thông quan và quá trình thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu đều thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định.
Nhiều hành vi vi phạm được quy định chi tiết hơn
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 169/2026/NĐ-CP là việc quy định khá cụ thể các nhóm hành vi vi phạm thường gặp trong thực tiễn.
Các hành vi như:
- Khai sai thông tin trên tờ khai hải quan.
- Nộp hồ sơ hải quan không đúng thời hạn.
- Khai sai mã số hàng hóa (HS Code).
- Khai sai trị giá hải quan.
- Khai sai xuất xứ hàng hóa.
- Vi phạm các quy định về quản lý hàng gia công, sản xuất xuất khẩu.
- Vi phạm quy định về quyết toán, báo cáo với cơ quan hải quan.
- Khai thiếu dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.
Đều được quy định cụ thể về mức xử phạt cũng như các biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng.
Điều này cho thấy xu hướng quản lý ngày càng chặt chẽ và minh bạch hơn của cơ quan hải quan đối với hoạt động xuất nhập khẩu.
Không chỉ xử phạt tiền mà còn áp dụng nhiều biện pháp khắc phục hậu quả
Bên cạnh hình thức xử phạt bằng tiền, Nghị định còn quy định nhiều biện pháp khắc phục hậu quả nhằm đảm bảo tính tuân thủ và khôi phục trật tự quản lý nhà nước.
Tùy từng hành vi vi phạm, tổ chức và cá nhân có thể bị áp dụng các biện pháp như:
- Buộc nộp đủ số tiền thuế còn thiếu.
- Buộc hoàn trả các khoản thuế được miễn, giảm, hoàn không đúng quy định.
- Buộc đưa hàng hóa, phương tiện vận tải ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.
- Buộc tái xuất hoặc tái nhập hàng hóa.
- Buộc tiêu hủy hàng hóa vi phạm.
- Buộc cải chính, bổ sung hồ sơ, chứng từ theo quy định.
Những biện pháp này có thể gây ra chi phí và ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động kinh doanh nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng quy định ngay từ đầu.
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chuẩn bị gì?
Việc Nghị định 169/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong việc rà soát lại toàn bộ quy trình tuân thủ hải quan của mình.
Doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý:
- Kiểm tra lại quy trình khai báo hải quan nội bộ.
- Rà soát việc áp mã HS và xác định xuất xứ hàng hóa.
- Kiểm tra hồ sơ trị giá hải quan.
- Hoàn thiện quy trình lưu trữ chứng từ.
- Đảm bảo việc báo cáo, quyết toán đúng thời hạn.
- Thường xuyên cập nhật các quy định pháp luật mới về hải quan và thuế xuất nhập khẩu.
- Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ nhân sự xuất nhập khẩu và khai báo hải quan.
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp bị xử phạt không phải do cố tình vi phạm mà xuất phát từ việc chưa cập nhật kịp thời các quy định mới hoặc hiểu chưa đầy đủ các yêu cầu pháp lý liên quan đến thủ tục hải quan.
Kết luận
Nghị định 169/2026/NĐ-CP được xem là một trong những văn bản pháp lý quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong giai đoạn hiện nay. Việc chủ động nghiên cứu, cập nhật và triển khai các biện pháp tuân thủ phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý, tránh các khoản xử phạt không đáng có và nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu trong bối cảnh quản lý hải quan ngày càng hiện đại và chặt chẽ hơn.
Nghị định sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Do đó, các doanh nghiệp, đơn vị logistics, đại lý làm thủ tục hải quan và đội ngũ nhân sự xuất nhập khẩu nên sớm nghiên cứu và chuẩn bị để thích ứng với những quy định mới này.
Bài viết được xây dựng dựa trên Nghị định số 169/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 15/05/2026, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Link văn bản: https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=218154
