Một trong những thay đổi đáng chú ý đối với kỳ thi Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan từ năm 2026 là việc bãi bỏ cơ chế miễn thi một hoặc một số môn thi áp dụng theo quy định trước đây.
Quy định mới được thực hiện theo Thông tư số 83/2026/TT-BTC ngày 30/06/2026 của Bộ Tài chính, có hiệu lực từ 01/07/2026.
1. Trước đây có trường hợp được miễn thi
Theo quy định trước đây tại Thông tư 12/2015/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 22/2019/TT-BTC, người dự thi trong một số trường hợp có thể được miễn một hoặc một số môn.
Cụ thể, quy định cũ từng cho phép:
-
Người tốt nghiệp chuyên ngành Hải quan thuộc các trường đại học, cao đẳng và đáp ứng điều kiện về thời gian đăng ký dự thi có thể được miễn môn Pháp luật về hải quan và môn Kỹ thuật nghiệp vụ hải quan.
-
Người tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế ngoại thương hoặc Thương mại quốc tế thuộc các trường đại học, cao đẳng và đáp ứng điều kiện tương ứng có thể được miễn môn Kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương.
-
Một số trường hợp giảng viên thuộc các chuyên ngành tương ứng cũng được xem xét miễn môn khi đáp ứng các điều kiện của quy định cũ.
Đây chính là lý do hiện nay vẫn còn nhiều thông tin trên Internet cho rằng học đúng chuyên ngành hoặc tốt nghiệp một số trường/ngành nhất định sẽ được miễn môn thi Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan.
Tuy nhiên, đây là quy định cũ.
2. Thông tư 83/2026/TT-BTC đã thay đổi quy định này
Ngày 30/06/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 83/2026/TT-BTC, có hiệu lực ngay từ 01/07/2026.
Theo Điều 5 Thông tư 83/2026/TT-BTC, kỳ thi Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan gồm 03 môn:
- Môn 1: Pháp luật về hải quan;
- Môn 2: Kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương;
- Môn 3: Kỹ thuật nghiệp vụ hải quan.
Hình thức thi được quy định là trắc nghiệm trên máy tính; thời gian làm bài do Cục Hải quan quy định nhưng không quá 120 phút/môn.
Điểm rất đáng chú ý là Điều 5 của Thông tư 83 không còn quy định “Trường hợp miễn thi” như hệ thống quy định trước đây.
Cục Hải quan khi thông tin về những điểm mới của Thông tư 83 cũng xác nhận quy định mới đã bãi bỏ quy định về miễn thi một số môn, đồng thời bãi bỏ quy định về phúc khảo và bảo lưu kết quả thi trước đây.
3. Muốn được cấp chứng chỉ theo diện dự thi phải đạt cả 03 môn
Quy định mới còn thể hiện rất rõ tại khoản 4 Điều 5 Thông tư 83/2026/TT-BTC:
Mỗi môn được xác định đạt yêu cầu khi đạt từ 50 điểm trở lên theo thang điểm 100.
Đặc biệt, điểm c khoản 4 Điều 5 quy định trường hợp có 03 môn thi đạt yêu cầu thì Cục trưởng Cục Hải quan cấp Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan theo Điều 6 của Thông tư.
Như vậy, đối với thí sinh đăng ký dự thi thông thường, cách hiểu thực tế theo quy định hiện hành là:
- 03 môn thi → phải thi và đạt cả 03 môn → được xem xét cấp Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan.
Không còn cơ chế dựa vào chuyên ngành tốt nghiệp để được miễn Môn 1, Môn 2 hoặc Môn 3 như trước.
4. Vì sao quy định miễn thi cũ không còn được áp dụng?
Căn cứ quan trọng nằm tại Điều 15 Thông tư 83/2026/TT-BTC.
Thông tư 83 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 và đồng thời bãi bỏ toàn bộ các văn bản trước đây, bao gồm:
-
Thông tư 12/2015/TT-BTC;
-
Thông tư 22/2019/TT-BTC;
-
Thông tư 25/2026/TT-BTC.
Do đó, cơ chế miễn thi từng môn nằm trong hệ thống quy định cũ cũng không còn là căn cứ áp dụng cho kỳ thi theo Thông tư 83.
5. Vậy tốt nghiệp Hải quan, Ngoại thương, Thương mại quốc tế có còn được miễn môn không?
Không, nếu đang nói đến cơ chế miễn môn dựa trên ngành học đối với thí sinh dự thi thông thường theo Thông tư 83/2026/TT-BTC.
Ví dụ:
Tốt nghiệp chuyên ngành Hải quan → không còn mặc nhiên được miễn Pháp luật về hải quan và Kỹ thuật nghiệp vụ hải quan theo cơ chế cũ.
Tốt nghiệp Kinh tế ngoại thương/Thương mại quốc tế → không còn được miễn Kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương theo cơ chế cũ.
Tương tự, việc tốt nghiệp các ngành Logistics, Kinh doanh quốc tế, Xuất nhập khẩu... cũng không tạo ra quyền miễn một trong 03 môn thi theo Thông tư 83.
Đây là điểm người chuẩn bị thi từ năm 2026 cần đặc biệt lưu ý khi tham khảo các bài viết, tài liệu ôn thi cũ trên Internet.
6. Có trường hợp nào không phải thi 03 môn mà vẫn được cấp chứng chỉ không?
Có, nhưng đây không phải là “miễn môn thi” dành cho thí sinh thông thường.
Điểm b khoản 1 Điều 6 Thông tư 83 quy định một cơ chế cấp chứng chỉ riêng cho một số công chức hải quan sau khi chuyển công tác, nghỉ hưu hoặc nghỉ việc, nếu đáp ứng điều kiện về ngạch và thời gian công tác theo quy định, đồng thời thực hiện thủ tục trong thời hạn 03 năm.
Vì vậy cần phân biệt:
Miễn một hoặc một số môn thi do bằng cấp/chuyên ngành: cơ chế này đã bị bãi bỏ.
Một số cựu công chức hải quan đủ điều kiện được cấp chứng chỉ theo Điều 6: vẫn có quy định riêng và không nên gọi đây là trường hợp “được miễn môn”.
7. Kết luận
Từ 01/07/2026, khi Thông tư 83/2026/TT-BTC có hiệu lực, cơ chế miễn thi một hoặc một số môn của kỳ thi Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan theo chuyên ngành/bằng cấp như quy định trước đây đã được bãi bỏ.
Đối với thí sinh dự thi thông thường, kỳ thi hiện gồm đầy đủ 03 môn: Pháp luật về hải quan – Kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương – Kỹ thuật nghiệp vụ hải quan. Mỗi môn phải đạt từ 50/100 điểm, và người có 03 môn đạt yêu cầu mới thuộc trường hợp được cấp Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan theo kết quả thi.
Vì vậy, người dự kiến tham gia kỳ thi từ năm 2026 trở đi nên xây dựng kế hoạch ôn tập đầy đủ cả 03 môn, thay vì căn cứ vào chuyên ngành tốt nghiệp để dự kiến được miễn môn như trước đây.
Nguồn pháp lý tham khảo:
• Thông tư 83/2026/TT-BTC – Bộ Tài chính, ban hành ngày 30/06/2026, hiệu lực từ 01/07/2026.
• Điều 5: Thi cấp Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan.
• Điều 6: Cấp, hủy bỏ giá trị Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan.
• Điều 15: Điều khoản thi hành và bãi bỏ các Thông tư cũ.
